Ελλάδα σε οικονομικό αδιέξοδο: Μισθοί φτώχειας, εργαζόμενοι σε στέρηση και ενοίκια που «πνίγουν» τα νοικοκυριά

Η εικόνα που καταγράφεται για την ελληνική οικονομία και την αγορά εργασίας κάθε άλλο παρά καθησυχαστική είναι. Παρά τα θετικά ποσοστά ανάπτυξης και τη ρητορική περί ανάκαμψης, η πραγματικότητα για χιλιάδες μισθωτούς παραμένει σκληρή, με τη χώρα να υπολείπεται αισθητά όχι μόνο του ευρωπαϊκού μέσου όρου, αλλά ακόμη και κρατών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, καθώς και των Βαλκανίων.

Σύμφωνα με την Ενδιάμεση Έκθεση του 2025 για την ελληνική οικονομία και την αγορά εργασίας του ΙΝΕ-ΓΣΕΕ, τα διαρθρωτικά προβλήματα σε μισθούς, απασχόληση και συνθήκες διαβίωσης παραμένουν βαθιά και επίμονα. Το χάσμα στο βιοτικό επίπεδο δεν κλείνει, παρά την αύξηση του ΑΕΠ, αποκαλύπτοντας μια ανάπτυξη που δεν διαχέεται στην κοινωνία.

Το πραγματικό κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ελλάδας για το 2024 διαμορφώνεται περίπου στις 17.700 ευρώ, ποσό που απέχει σχεδόν 14.600 ευρώ από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ακόμη και σε όρους αγοραστικής δύναμης, η σύγκλιση προχωρά με αργούς ρυθμούς, καθώς από το 65,5% του ευρωπαϊκού μέσου όρου το 2019, η Ελλάδα έφτασε μόλις στο 68,5% το 2024. Την ίδια στιγμή, χώρες όπως η Τσεχία, η Λιθουανία, η Εσθονία και η Πολωνία κινούνται σε σαφώς υψηλότερα επίπεδα.

Στην αγορά εργασίας, η κατάσταση παραμένει προβληματική. Το ποσοστό απασχόλησης το τρίτο τρίμηνο του 2025 ανήλθε στο 65,6%, δηλαδή 5,7 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Παράλληλα, η υποαπόδοση της αγοράς εργασίας εξακολουθεί να κινείται σε υψηλά επίπεδα, φτάνοντας το 11,6%, όταν στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης περιορίζεται στο 6,2% και στα Βαλκάνια στο 8%.

Ιδιαίτερη αδυναμία εμφανίζει και η συμμετοχή της χώρας στη βιομηχανία και τη μεταποίηση υψηλής τεχνολογίας. Μόλις το 12,2% του εργατικού δυναμικού απασχολείται στη βιομηχανία το 2024, ποσοστό σχεδόν στο μισό σε σύγκριση με την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη (23,2%) και σημαντικά χαμηλότερο από τα Βαλκάνια (21,6%). Το παραγωγικό μοντέλο παραμένει εύθραυστο και χαμηλής προστιθέμενης αξίας.

Οι μισθολογικές απολαβές αποτελούν έναν ακόμη κρίσιμο δείκτη της υστέρησης. Ο μέσος ετήσιος μισθός σε όρους αγοραστικής δύναμης έχει υποχωρήσει δραματικά τα τελευταία χρόνια, από το 91,8% του ευρωπαϊκού μέσου όρου το 2009 στο μόλις 59,1% το 2024. Το μέσο ωρομίσθιο διαμορφώνεται στα 11,3 ευρώ, όταν στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης φτάνει τα 15,3 ευρώ και στα Βαλκάνια τα 18,1 ευρώ.

Η υποαμοιβή δεν περιορίζεται σε λίγους ή «παραδοσιακά» χαμηλόμισθους κλάδους. Ακόμη και σε τομείς με υψηλή συγκέντρωση εργαζομένων, όπως το χονδρικό και λιανικό εμπόριο ή η εστίαση, οι αμοιβές παραμένουν αισθητά χαμηλότερες από τους ευρωπαϊκούς μέσους όρους, ενισχύοντας την εργασιακή ανασφάλεια.

Οι συνθήκες διαβίωσης αποτυπώνουν με τον πιο ωμό τρόπο το κοινωνικό αποτύπωμα αυτής της οικονομικής πραγματικότητας. Το 2024, περίπου το 21% των εργαζομένων ζούσε σε συνθήκες υλικής και κοινωνικής στέρησης, το υψηλότερο ποσοστό ανάμεσα σε 15 ευρωπαϊκές χώρες που εξετάστηκαν. Σχεδόν ένα στα πέντε νοικοκυριά με παιδιά αδυνατεί να διατηρήσει επαρκώς ζεστή την κατοικία του, ενώ το 46,6% δυσκολεύεται να καλύψει βασικές υποχρεώσεις, όπως ενοίκιο και λογαριασμούς.

Το κόστος στέγασης λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής της πίεσης. Οι Έλληνες δαπανούν κατά μέσο όρο το 35,5% του εισοδήματός τους για κατοικία, με τα μονοπρόσωπα νοικοκυριά να φτάνουν το 51,1%. Η υπερβολική επιβάρυνση αφορά το 37,4% των ενοικιαστών, ενώ για τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα το κόστος στέγασης απορροφά έως και το 88,6% του εισοδήματός τους.

Οι περιφερειακές ανισότητες εντείνουν το πρόβλημα. Κεντρική Μακεδονία, Πελοπόννησος και Ανατολική Μακεδονία – Θράκη καταγράφουν τις υψηλότερες πιέσεις, ενώ πιο ήπια είναι η εικόνα σε Κρήτη και Νότιο Αιγαίο. Σε οκτώ από τις 13 περιφέρειες, η υπερβολική επιβάρυνση από το κόστος στέγασης αυξήθηκε την περίοδο 2021–2024.

Η έκθεση λειτουργεί ως «καμπανάκι» και για την ΟΙΕΛΕ, η οποία κάνει λόγο για οικονομία που παραμένει στάσιμη και κοινωνία υπό πίεση. Όπως επισημαίνεται, «παρά την οικονομική μεγέθυνση, οι μισθοί και η αγοραστική δύναμη βρίσκονται στον ευρωπαϊκό βυθό», ενώ το συμπέρασμα είναι σαφές: «Η Ελλάδα εμφανίζει ασθενική δυναμική σύγκλισης, ακόμη και σε σχέση με χώρες όπως η Ρουμανία και η Βουλγαρία».

Η ΟΙΕΛΕ τονίζει ότι χωρίς ουσιαστική ενίσχυση των εργαζομένων και αύξηση μισθών, η οικονομία «θα παραμένει βαλτωμένη». Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στον χώρο της ιδιωτικής εκπαίδευσης, όπου, όπως σημειώνεται, «στα Φροντιστήρια και στα Κέντρα Ξένων Γλωσσών και ιδίως στα ιδιωτικά ΙΕΚ ήδη τα ωρομίσθια είναι τραγικά χαμηλά», καθιστώντας αναγκαία την άμεση σύναψη συλλογικών συμβάσεων εργασίας.