Κίνδυνος νέου μπλακάουτ στο FIR Αθηνών

Έντονη ανησυχία προκαλούν τα συμπεράσματα των εμπειρογνωμόνων που διερεύνησαν το μπλακάουτ στα συστήματα ραδιοεπικοινωνιών του FIR Αθηνών, καθώς δεν αποκλείουν το ενδεχόμενο επανάληψης ενός αντίστοιχου περιστατικού. Το συμβάν της 4ης Ιανουαρίου 2026, που παρέλυσε τις αερομεταφορές για περίπου οκτώ ώρες, φαίνεται πως δεν ήταν μια απλή «αστοχία», αλλά το αποτέλεσμα βαθύτερων και χρόνιων προβλημάτων.

Στο πόρισμα που παραδόθηκε στον υπουργό Υποδομών και Μεταφορών Χρίστος Δήμας, οι ειδικοί επισημαίνουν ως βασική αιτία την απαρχαιωμένη τεχνολογία του συστήματος ραδιοεπικοινωνιών που χρησιμοποιεί η Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας. Πρόκειται για σύστημα τύπου SDH (Synchronous Digital Hierarchy), το οποίο, όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά, βρίσκεται εκτός υποστήριξης από τον κατασκευαστή του και δεν συνοδεύεται πλέον από ουσιαστικές εγγυήσεις αξιοπιστίας.

Οι εμπειρογνώμονες είναι σαφείς: όσο αυτά τα συστήματα παραμένουν σε λειτουργία, ο κίνδυνος νέου μπλακάουτ δεν μπορεί να αποκλειστεί. Για τον λόγο αυτό, συστήνουν την άμεση αντικατάστασή τους με σύγχρονες ευρυζωνικές υποδομές βασισμένες σε τεχνολογίες IP, επισημαίνοντας ότι η καθυστέρηση αυξάνει το ρίσκο για την ασφάλεια και τη λειτουργικότητα του εναέριου χώρου.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στο σύστημα φωνητικών επικοινωνιών (VCS) της ΥΠΑ, αλλά και στις τηλεπικοινωνιακές υποδομές που της παρέχει ο ΟΤΕ. Όπως τονίζεται στο πόρισμα, τόσο ο εξοπλισμός της ΥΠΑ όσο και εκείνος του ΟΤΕ που χρησιμοποιείται για κρίσιμες λειτουργίες δεν υποστηρίζονται πλέον από τους κατασκευαστές, γεγονός που καθιστά αδύνατη την παροχή εγγυήσεων για τη σωστή τους λειτουργία.

Οι ειδικοί κάνουν λόγο για «συστήματα – αντίκες» και αποδίδουν ευθύνες για αδράνεια όχι μόνο στην ΥΠΑ αλλά και στους συναρμόδιους φορείς. Υπενθυμίζουν μάλιστα ότι ο ΟΤΕ είχε ενημερώσει ήδη από το 2019 πως η τεχνολογία SDH είναι «End Of Support» και θα έπρεπε να αντικατασταθεί σταδιακά από κυκλώματα νέας γενιάς, κάτι που δεν έγινε.

Το ίδιο το μπλακάουτ, σύμφωνα με το πόρισμα, έγινε αντιληπτό στις 8:59 το πρωί της Κυριακής 4 Ιανουαρίου στο Κέντρο Ελέγχου Περιοχής Αθηνών – Μακεδονίας (ΚΕΠΑΘΜ). Η μειωμένη δυνατότητα επικοινωνίας μεταξύ ελεγκτών εναέριας κυκλοφορίας και αεροσκαφών οδήγησε στην επιβολή περιορισμού χωρητικότητας του εναέριου χώρου, γνωστού ως Zero Rate.

Αιτία του προβλήματος ήταν η εμφάνιση «ψηφιακού θορύβου» στο σύστημα ραδιοεπικοινωνιών, που προκάλεσε ακούσια ενεργοποίηση κρίσιμων πομπών σε κέντρα εκπομπής σε Υμηττό, Γεράνεια, Πήλιο, Θάσο και Ακαρνανικά. Το αποτέλεσμα ήταν η κατάληψη του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος, η διακοπή επικοινωνιών δεδομένων μεταξύ ΥΠΑ και ΓΕΑ, καθώς και η μερική απώλεια αναλογικών τηλεφωνικών συνδέσεων.

Οι εμπειρογνώμονες αποδίδουν τον ψηφιακό θόρυβο σε αποσυγχρονισμό μεγάλου αριθμού ετερογενών διατάξεων που καταλήγουν στις εγκαταστάσεις του ΚΕΠΑΘΜ στο Ελληνικό. Η αποκατάσταση της λειτουργίας έγινε σταδιακά μέσω επανεκκινήσεων και επανασυγχρονισμού, χωρίς ωστόσο να είναι δυνατόν να προσδιοριστεί με ακρίβεια η αρχική αιτία, λόγω έλλειψης επαρκών αρχείων καταγραφής.

Ιδιαίτερα αιχμηρή είναι και η αναφορά στη συνεργασία μεταξύ ΥΠΑ και ΟΤΕ. Στο πόρισμα επισημαίνεται ότι υπήρξε καθυστέρηση στον εντοπισμό της δυσλειτουργίας, καθώς τα συστήματα τηλεμετρίας δεν παρείχαν εικόνα «από άκρη σε άκρη», ενώ το κέντρο λειτουργίας δικτύου του ΟΤΕ θεωρούσε τα κυκλώματα λειτουργικά. Οι εμπειρογνώμονες μιλούν ξεκάθαρα για συνεργασία «μακράν του βέλτιστου».

Η επιτροπή που διερεύνησε το συμβάν συγκροτήθηκε υπό τον διοικητή της Αρχής Πολιτικής Αεροπορίας Χρήστος Τσίτουρας και συμμετείχαν, μεταξύ άλλων, εκπρόσωποι της ΕΕΤΤ, του EUROCONTROL και της EASA.

Το συμπέρασμα είναι σαφές: η παρωχημένη τεχνολογία αποτελεί εγγενή αδυναμία που δεν επιδέχεται ουσιαστική βελτίωση. Αντίθετα, η συνεργασία μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων μπορεί και πρέπει να βελτιωθεί άμεσα, ώστε να περιοριστούν οι επιπτώσεις μέχρι να γίνει ο αναγκαίος εκσυγχρονισμός. Μέχρι τότε, ο κίνδυνος ενός νέου μπλακάουτ στο FIR Αθηνών παραμένει υπαρκτός.