Πέθανε η Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ – Η οικουμενική Ελληνίδα

Έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 100 ετών η κορυφαία βυζαντινολόγος Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ, μια προσωπικότητα που ταύτισε το όνομά της με την αναγνώριση και αποκατάσταση της βυζαντινής ιστορίας στη σύγχρονη επιστημονική σκέψη. Η απώλειά της έγινε γνωστή το απόγευμα της Δευτέρας 16 Φεβρουαρίου, σκορπίζοντας συγκίνηση σε Ελλάδα και Γαλλία.

Η Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ υπήρξε η πρώτη γυναίκα Πρύτανης του Πανεπιστήμιο της Σορβόννης στην 700 ετών ιστορία του ιδρύματος, καταγράφοντας μια ιστορική τομή για τον ακαδημαϊκό κόσμο. Με την εκλογή της, άνοιξε δρόμους για τις γυναίκες στην ανώτατη εκπαίδευση σε μια εποχή που τα πανεπιστημιακά αξιώματα παρέμεναν ανδροκρατούμενα.

Γεννημένη στις 29 Αυγούστου 1926 στον Βύρωνα, «Σ’ ένα σπίτι προσφυγικό, αλλά παρέα με την Ακρόπολη», όπως συνήθιζε να λέει, κουβαλούσε βαθιά μέσα της τη μνήμη της Μικρασίας. «Κρατώ μέχρι τώρα το κλειδί του σπιτικού των γονιών που το έφεραν μαζί τους όντας σίγουροι ότι γρήγορα θα γύριζαν πάλι στην Πατρίδα», έγραφε χαρακτηριστικά.

Σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή του Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και το 1953 εγκαταστάθηκε στο Παρίσι, όπου συνέχισε τις σπουδές της στην École des Hautes Études. Το 1967 εξελέγη καθηγήτρια Βυζαντινής Ιστορίας στη Σορβόννη, ενώ διετέλεσε Πρόεδρος του Πανεπιστημίου Paris I και καγκελάριος των Πανεπιστημίων των Παρισίων.

Η διαδρομή της υπήρξε πολυσχιδής: υπήρξε εμπειρογνώμων στην UNESCO, πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών, του Εθνικού Θεάτρου και διεθνών ιδρυμάτων, ενώ τιμήθηκε με κορυφαία παράσημα, όπως ο Μεγαλόσταυρος του Τάγματος της Τιμής της Γαλλικής Δημοκρατίας και ο Μεγαλόσταυρος του Τάγματος του Φοίνικος της Ελληνικής Δημοκρατίας.

Η ίδια έζησε από κοντά κομβικές στιγμές του 20ού αιώνα: την Κατοχή και την Αντίσταση, τον Μάη του ’68 στο Παρίσι, συναναστράφηκε προσωπικότητες όπως ο Πάμπλο Πικάσο, ο Λουί Αραγκόν, η Σιμόν ντε Μποβουάρ και ο Φρανσουά Μιτεράν. Κι όμως, παρέμεινε πάντα προσηλωμένη στη μελέτη και στη διδασκαλία.

Στο τελευταίο της βιβλίο, «Από μένα αυτά», άφησε ένα είδος πνευματικής παρακαταθήκης. «Με τα μάτια στον ουρανό και τα πόδια στη γη κυνήγα αδιάκοπα το όνειρο σου», έγραφε, συνοψίζοντας τη στάση ζωής που την καθόρισε.

Για εκείνη, το Βυζάντιο δεν ήταν «σκοτεινός μεσαίωνας», αλλά η σύνθεση «Αρχαίας Ελλάδας», «Ρώμης» και «Ιερουσαλήμ». Μιλούσε για την Κωνσταντινούπολη ως κοιτίδα του Γένους και υπερασπιζόταν με πάθος τη συνέχεια του ελληνισμού.

«Ουδέποτε στέλνω γραμματείς ή βοηθούς μου σε ανώτερο. Πάντα, εγώ μπροστά, και “το πρόσωπο σπαθί”», είχε εξομολογηθεί, αποτυπώνοντας την ακεραιότητα και την αποφασιστικότητά της.

Η ζωή της μοιράστηκε ανάμεσα στην Αθήνα και το Παρίσι. Όταν τη ρωτούσαν αν είναι περισσότερο Ελληνίδα ή Γαλλίδα, απαντούσε: «Είμαι Αθηναία και Παριζιάνα». Μια φράση που συνοψίζει την οικουμενικότητα της πορείας της.

Με τον θάνατό της, κλείνει ένας αιώνας ζωντανής Ιστορίας. Η παρακαταθήκη της, ωστόσο, παραμένει ζωντανή σε γενιές φοιτητών, ερευνητών και αναγνωστών που γνώρισαν μέσα από το έργο της ένα Βυζάντιο φωτεινό, σύνθετο και διαχρονικό.