Πέθανε ο Γιάννης Ξυλούρης – Η Κρήτη αποχαιρετά τον «Ψαρογιάννη» και μια ολόκληρη εποχή της μουσικής της

Βαρύ πένθος απλώνεται στην Κρήτη μετά την είδηση του θανάτου του Γιάννης Ξυλούρης, γνωστού σε όλους ως «Ψαρογιάννη». Ο άνθρωπος που ταύτισε το όνομά του με το λαούτο και άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στην κρητική μουσική παράδοση έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 83 ετών, σκορπίζοντας θλίψη τόσο στον καλλιτεχνικό κόσμο όσο και στις τοπικές κοινωνίες του νησιού.

Γεννημένος το 1943 στα Ανώγεια, προερχόταν από την ιστορική οικογένεια των Ξυλούρηδων, μια οικογένεια που για τέσσερις συνεχόμενες γενιές υπήρξε θεματοφύλακας και πρεσβευτής της κρητικής μουσικής. Αδελφός του Νίκος Ξυλούρης και του Ψαραντώνης, ο Γιάννης Ξυλούρης δεν στάθηκε ποτέ στη σκιά κανενός. Αντίθετα, χάραξε τη δική του μοναδική πορεία, με ήχο αναγνωρίσιμο και προσωπικό.

Από πολύ μικρή ηλικία έδειξε ότι η μουσική δεν ήταν απλώς μια ενασχόληση, αλλά τρόπος ζωής. Στα πέντε του χρόνια ήρθε σε επαφή με το μαντολίνο και λίγο αργότερα με το λαούτο και τη λύρα. Ακόμα μαθητής του δημοτικού, επικοινωνούσε με τα παραδοσιακά όργανα με εκείνη τη «μυστική γλώσσα» που μόνο όσοι έχουν βαθύ, σχεδόν ιερό πάθος για τη μουσική μπορούν να κατανοήσουν.

Σε ηλικία μόλις δώδεκα ετών, κρατώντας το λαούτο στα χέρια, άρχισε να συνοδεύει τον αδελφό του Νίκο, ενώ στα δεκατέσσερά του πραγματοποίησε την πρώτη του δισκογραφική εμφάνιση. Λίγα χρόνια αργότερα, πριν καν ενηλικιωθεί, είχε ήδη καθιερωθεί ως ένας από τους κορυφαίους λαγουτιέρηδες της Κρήτης, με τους σημαντικότερους λυράρηδες του νησιού να επιδιώκουν τη συνεργασία μαζί του.

Το λαούτο υπήρξε το μεγάλο του πάθος, όμως δεν περιορίστηκε ποτέ σε αυτό. Ασχολήθηκε με το μαντολίνο, τη λύρα, το τραγούδι και τη σύνθεση, αποδεικνύοντας πως διέθετε σπάνια φαντασία και άρτια τεχνική. Τα σύγχρονα κρητικά τραγούδια που συνέθεσε ξεχώρισαν για τη φρεσκάδα και τη μουσική τους ποιότητα, κερδίζοντας τον σεβασμό ακόμα και καταξιωμένων συνθετών.

Πατώντας γερά στην παράδοση, αλλά έχοντας το βλέμμα στραμμένο και σε πιο έντεχνες φόρμες, κατάφερε να δημιουργήσει μια προσωπική μουσική πρόταση, στέρεα και διαχρονική. Η καλλιτεχνική του παρουσία υπήρξε έντονη, με αμέτρητες συναυλίες και εμφανίσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, μεταφέροντας τον ήχο της Κρήτης πέρα από τα σύνορά της.

Στη μακρόχρονη διαδρομή του συνεργάστηκε με σπουδαία ονόματα της κρητικής μουσικής, όπως τον Κώστα Μουντάκη και τον Βασίλη Σκουλά, ενώ ιδιαίτερα παραγωγική υπήρξε η δεκαετία του ’60. Το έργο του τον καθιέρωσε ως τον περισσότερο ηχογραφημένο λαγουτιέρη της εποχής του, με δεκάδες δίσκους που φέρουν τη σφραγίδα της τελειότητας και της υψηλής αισθητικής.

Παράλληλα, άνοιξε μουσικούς διαλόγους με παραδόσεις από την Ήπειρο, τα νησιά του Αιγαίου και τη Μικρά Ασία, συνεργαζόμενος και με γνωστούς Έλληνες μουσικοσυνθέτες που διαμόρφωσαν το σύγχρονο ελληνικό τραγούδι. Ο Γιάννης Ξυλούρης υπήρξε ένας καλλιτέχνης που κυριάρχησε στο λαούτο, αφήνοντας πίσω του μια ανεκτίμητη παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές.