Σοκ για τους συνταξιούχους – Πόσα λεφτά θα χάσουν μέσα στο 2026

Τα διαθέσιμα στοιχεία αναδεικνύουν το οικονομικό της αποτύπωμα και τις συνέπειες που επιφέρει σε χιλιάδες δικαιούχους.

Μέχρι σήμερα, οι επιβαρύνσεις από την εφαρμογή της ΕΑΣ έχουν οδηγήσει σε αφαίρεση ποσού που υπερβαίνει τα 15 δισ. ευρώ από περίπου 400.000 συνταξιούχους, οι οποίοι εκφράζουν σταθερά την απαίτησή τους για την κατάργηση του μέτρου. Για το έτος 2026, οι εκτιμήσεις του προϋπολογισμού προβλέπουν ότι η ίδια κατηγορία συνταξιούχων, ή οι νόμιμοι κληρονόμοι τους, θα υποστεί απώλειες που ανέρχονται συνολικά σε 888 εκατ. ευρώ. Το ποσό αυτό προκύπτει από περικοπές ύψους 721 εκατ. ευρώ στις κύριες συντάξεις και 167 εκατ. ευρώ στις επικουρικές, με ποσοστά παρακράτησης που κυμαίνονται μεταξύ 3% και 14% για τις πρώτες και 3% έως 10% για τις δεύτερες. Οι επιβαρύνσεις αφορούν συντάξεις άνω των 1.468 ευρώ (μεικτά) για τις κύριες και 300 ευρώ (μεικτά) για τις επικουρικές.

Η πολιτεία, ενώ προχωρά σε οριακές αυξήσεις συντάξεων, διατηρεί παράλληλα φορολογικά και εισφοροδοτικά μέτρα που οδηγούν σε αυξημένες εισπράξεις. Η ΕΑΣ εισήχθη με το άρθρο 38 του Ν. 3863/2010, στο πλαίσιο του πρώτου Μνημονίου, και εφαρμόστηκε σε κύριες συντάξεις άνω των 1.400 ευρώ. Το μέτρο προέβλεπε τη διοχέτευση των εσόδων στο Ασφαλιστικό Κεφάλαιο Αλληλεγγύης Γενεών (ΑΚΑΓΕ), με στόχο την κάλυψη ελλειμμάτων και τη στήριξη κοινωνικών προγραμμάτων.

Θεσμική εξέλιξη και εφαρμογή της ΕΑΣ

Η παρακράτηση της εισφοράς ξεκίνησε με κλίμακα από 3% έως 14% για τις κύριες συντάξεις, ενώ με τον Ν. 3986/2011 επεκτάθηκε και στις επικουρικές συντάξεις άνω των 300 ευρώ, με ποσοστά 3% έως 10%. Με τον Ν. 5162/2024, οι συντελεστές παρέμειναν αμετάβλητοι, ενώ εφαρμόστηκε τιμαριθμική προσαρμογή των εισοδηματικών ορίων κατά 2,4%, ευθυγραμμισμένη με τις αυξήσεις συντάξεων των ετών 2025 και 2026. Η κυβέρνηση επέλεξε να διατηρήσει το μέτρο, προχωρώντας μόνο σε προσαρμογές των κλιμακίων, χωρίς να υιοθετήσει το αίτημα για πλήρη κατάργησή του.

Οι δύο βασικές στρεβλώσεις του συστήματος

Η εφαρμογή της ΕΑΣ δημιουργεί, σύμφωνα με αναλύσεις, δύο κύριες στρεβλώσεις. Πρώτον, ανακύπτει ζήτημα διπλής φορολογικής επιβάρυνσης για τους συνταξιούχους που υπόκεινται στην εισφορά. Σε αυτή την περίπτωση, δεν εφαρμόζεται το αφορολόγητο όριο των 8.636 ευρώ, καθώς η εισφορά παρακρατείται απευθείας από το μεικτό ποσό της σύνταξης. Στη συνέχεια, υπολογίζεται η εισφορά υπέρ υγείας και τέλος επιβάλλεται φόρος εισοδήματος, γεγονός που οδηγεί σε σωρευτική επιβάρυνση για το ίδιο εισόδημα.

Δεύτερον, ο τρόπος τιμαριθμοποίησης των κλιμακίων δημιουργεί ανισότητες. Σε ορισμένες περιπτώσεις, συνταξιούχοι με υψηλότερες αποδοχές καταλήγουν να λαμβάνουν καθαρά μικρότερα ποσά από άλλους με χαμηλότερες συντάξεις, λόγω της δομής των συντελεστών. Εφόσον δεν τροποποιηθεί ο τρόπος υπολογισμού, και ιδιαίτερα η εφαρμογή της παρακράτησης ανά κλιμάκιο, το φαινόμενο αυτό ενδέχεται να παγιωθεί.

Όπως επισημαίνει η ΕΝΥΠΕΚΚ, «η διατήρηση της ΕΑΣ, ως φόρου επί του εισοδήματος μεγάλης κατηγορίας συνταξιούχων, παραβιάζει τον πυρήνα του συνταξιοδοτικού δικαιώματος και συνιστά εκδήλωση αυθαιρεσίας, απολύτως ασυμβίβαστης με τις αρχές που διέπουν το κράτος δικαίου, αφού μερικοί μόνο συνταξιούχοι, με βάση το ύψος και μόνο της σύνταξής τους, συνεχίζουν να συμβάλλουν στη συγκρότηση των αποθεματικών του ΑΚΑΓΕ».