13η σύνταξη: Η αλήθεια που κανείς δεν λέει – Ποιοι θα πάρουν χρήματα και ποιοι θα περιμένουν;

Η 13η σύνταξη εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα πιο «ηχηρά» ζητήματα για τους συνταξιούχους, με τη συζήτηση να επανέρχεται διαρκώς στο δημόσιο διάλογο. Κάθε φορά που ανοίγει το θέμα, δημιουργούνται προσδοκίες για επιστροφή ενός μέτρου που είχε χαρακτήρα οριζόντιας ενίσχυσης. Ωστόσο, τα μέχρι στιγμής δεδομένα δείχνουν ότι η πραγματικότητα κινείται σε διαφορετική κατεύθυνση.

Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει θεσμοθετημένη απόφαση που να προβλέπει την καθολική επαναφορά μιας επιπλέον ετήσιας σύνταξης. Το οικονομικό επιτελείο και το Υπουργείο Οικονομικών φαίνεται να επιλέγουν ένα διαφορετικό μοντέλο στήριξης, το οποίο δεν βασίζεται σε οριζόντιες παροχές αλλά σε πιο στοχευμένες ενισχύσεις.

Στο παρελθόν, η 13η σύνταξη λειτουργούσε ως γενικευμένη παροχή. Όλοι οι συνταξιούχοι λάμβαναν ένα επιπλέον ποσό, ανεξαρτήτως ύψους σύνταξης ή εισοδηματικής κατάστασης. Σήμερα, όμως, η λογική έχει αλλάξει. Η έμφαση δίνεται σε παρεμβάσεις που απευθύνονται σε συγκεκριμένες κατηγορίες, κυρίως σε όσους θεωρούνται οικονομικά ευάλωτοι.

Η μετατόπιση αυτή συνδέεται άμεσα με τη δημοσιονομική στρατηγική. Μια καθολική 13η σύνταξη θα σήμαινε υψηλό ετήσιο κόστος για τον κρατικό προϋπολογισμό, το οποίο —με βάση τον τρέχοντα σχεδιασμό— δεν φαίνεται να έχει ενσωματωθεί σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα.

Στο πλαίσιο αυτής της στοχευμένης πολιτικής εντάσσεται και η ενίσχυση των 250 ευρώ που προβλέπεται να καταβάλλεται στο τέλος Νοεμβρίου σε συγκεκριμένες κατηγορίες συνταξιούχων και ευάλωτων πολιτών. Το ποσό καταβάλλεται αυτόματα, χωρίς αίτηση, και λειτουργεί ως προσωρινό μέτρο ανακούφισης απέναντι στο αυξημένο κόστος ζωής.

Η ενίσχυση αυτή δεν έχει τον χαρακτήρα μόνιμης 13ης σύνταξης, αλλά αποτελεί εφάπαξ μέτρο. Απευθύνεται κυρίως σε χαμηλοσυνταξιούχους και σε ομάδες που αντιμετωπίζουν μεγαλύτερη πίεση από τις ανατιμήσεις σε ενέργεια, τρόφιμα και βασικά αγαθά.

Παράλληλα, η κυβέρνηση έχει προαναγγείλει αυξήσεις στις κύριες συντάξεις τα επόμενα έτη, συνδεδεμένες με την πορεία της οικονομίας και τους ρυθμούς ανάπτυξης. Η φιλοσοφία που προβάλλεται είναι ότι οι σταδιακές, μόνιμες αυξήσεις ενισχύουν το εισόδημα σε βάθος χρόνου, αντί για μια εφάπαξ ετήσια παροχή που επιβαρύνει μαζικά τον προϋπολογισμό.

Το επιχείρημα που προβάλλεται είναι η δημοσιονομική σταθερότητα. Κάθε μόνιμη δαπάνη πρέπει να μπορεί να χρηματοδοτείται χωρίς να διαταράσσεται η ισορροπία των δημόσιων οικονομικών. Σε αυτό το πλαίσιο, η 13η σύνταξη, ως καθολικό μέτρο, δεν φαίνεται να βρίσκεται στον άμεσο σχεδιασμό.

Σε πολιτικό επίπεδο, πάντως, το αίτημα για επιστροφή της 13ης σύνταξης παραμένει ενεργό. Κόμματα της αντιπολίτευσης και συνδικαλιστικοί φορείς συνεχίζουν να ζητούν την επαναφορά της, υποστηρίζοντας ότι αποτελεί ουσιαστική στήριξη σε μια περίοδο παρατεταμένης ακρίβειας. Ωστόσο, δεν έχει παρουσιαστεί συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα ή πρόβλεψη στον κρατικό προϋπολογισμό που να επιβεβαιώνει μια τέτοια κίνηση.

Για τους ίδιους τους συνταξιούχους, τα μηνύματα είναι ξεκάθαρα αλλά όχι απαραίτητα ευχάριστα. Η καθολική 13η σύνταξη δεν βρίσκεται σε τροχιά άμεσης εφαρμογής. Οι ενισχύσεις που δίνονται ή σχεδιάζονται αφορούν κυρίως στοχευμένα μέτρα και σταδιακές αυξήσεις στις μηνιαίες αποδοχές.

Το ερώτημα για το αν και πότε θα επιστρέψει η 13η σύνταξη παραμένει ανοιχτό. Θεωρητικά, εφόσον οι δημοσιονομικές συνθήκες το επιτρέψουν και υπάρξει πολιτική απόφαση, το ενδεχόμενο δεν μπορεί να αποκλειστεί. Με τα σημερινά δεδομένα, όμως, δεν αποτελεί άμεση προτεραιότητα.

Η 13η σύνταξη εξακολουθεί να λειτουργεί ως ισχυρό σύμβολο κοινωνικής πολιτικής. Προς το παρόν, όμως, παραμένει περισσότερο αντικείμενο πολιτικής συζήτησης παρά συγκεκριμένη, θεσμοθετημένη παροχή.