Αδελφομοίρια τέλος: Ποιος θα κληρονομήσει το σπίτι και ποιος την αποζημίωση

Μετά από οκτώ δεκαετίες σχεδόν αμετάβλητου πλαισίου, το κληρονομικό δίκαιο στην Ελλάδα εισέρχεται σε νέα εποχή. Οι αλλαγές που προωθούνται επιχειρούν να δώσουν λύση σε ένα χρόνιο πρόβλημα: τα ακίνητα που παραμένουν «παγωμένα» λόγω διαφωνιών μεταξύ συγκληρονόμων.

Η πιο ηχηρή τομή αφορά την ουσιαστική κατάργηση του λεγόμενου «εξ αδιαιρέτου», γνωστού στην καθημερινότητα ως «αδελφομοίρια». Μέχρι σήμερα, όταν ένα ακίνητο περνούσε σε περισσότερους από έναν κληρονόμους, καθένας αποκτούσε ποσοστό συγκυριότητας, ακόμη κι αν δεν υπήρχε συμφωνία για τη χρήση ή αξιοποίησή του.

Το αποτέλεσμα ήταν χιλιάδες σπίτια, οικόπεδα και αγροτεμάχια να παραμένουν ανεκμετάλλευτα, επειδή οι συνιδιοκτήτες δεν μπορούσαν να συνεννοηθούν ή δεν επιθυμούσαν να προχωρήσουν σε κοινές αποφάσεις. Η νέα ρύθμιση επιχειρεί να σπάσει αυτόν τον φαύλο κύκλο.

Στο εξής, αντί να μοιράζεται το ακίνητο σε ποσοστά, θα μπορεί να αποδίδεται σε έναν κληρονόμο. Οι υπόλοιποι δεν θα αποκτούν μερίδιο ιδιοκτησίας, αλλά θα αποζημιώνονται χρηματικά ή με άλλο περιουσιακό στοιχείο αντίστοιχης αξίας.

Έτσι, εάν ένας γονέας αφήνει ένα σπίτι σε ένα από τα παιδιά του, το άλλο παιδί δεν θα γίνεται αυτομάτως συγκύριος βάσει της νόμιμης μοίρας. Θα δικαιούται ισάξια αποζημίωση, χωρίς να δημιουργείται κατάσταση συνιδιοκτησίας που συχνά οδηγεί σε αδιέξοδο.

Σε περίπτωση διαφωνίας για την αξία ή τον τρόπο αποζημίωσης, προβλέπεται δικαστική προσφυγή. Το δικαστήριο θα καθορίζει την εύλογη αποζημίωση και θα ρυθμίζει οριστικά τη διανομή, αποτρέποντας μακροχρόνιες αντιδικίες.

Στόχος των αλλαγών είναι να περιοριστεί ο κατακερματισμός της ακίνητης περιουσίας, φαινόμενο που έχει οδηγήσει σε υποβάθμιση και εγκατάλειψη σημαντικού αριθμού ακινήτων. Παράλληλα, επιδιώκεται να ενισχυθεί η οικονομική αξιοποίησή τους.

Σημαντικές μεταβολές επέρχονται και στα ποσοστά κληρονομίας μεταξύ παιδιών και επιζώντος συζύγου. Όταν υπάρχει ένα παιδί, το ποσοστό του συζύγου αυξάνεται από 25% σε 33%, ενισχύοντας τη θέση του στην οικογενειακή περιουσία.

Εάν τα παιδιά είναι δύο ή περισσότερα, διατηρείται η υφιστάμενη αναλογία 25% για τον επιζώντα σύζυγο και 75% για τα παιδιά. Με τον τρόπο αυτό επιχειρείται ισορροπία μεταξύ προστασίας της οικογένειας και διατήρησης δικαιωμάτων των τέκνων.

Ιδιαίτερη πρόβλεψη θεσπίζεται και για το δικαίωμα παραμονής στην κοινή κατοικία. Ο σύντροφος που μένει πίσω, ακόμη και χωρίς γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης, θα έχει δικαίωμα να παραμείνει στο σπίτι για τουλάχιστον τρία χρόνια, εκτός αν υπάρξει διαφορετική συμφωνία με τους κληρονόμους.

Η ρύθμιση αυτή αναγνωρίζει την πραγματικότητα των σύγχρονων σχέσεων και αποτρέπει το ενδεχόμενο άμεσης έξωσης του επιζώντος συντρόφου μετά τον θάνατο.

Παράλληλα, προβλέπεται ότι σε περιπτώσεις όπου δεν υπάρχουν παιδιά ή συγγενείς, ο επιζών σύντροφος που συμβίωνε με τον θανόντα θα μπορεί να κληρονομεί ολόκληρη την περιουσία. Μέχρι σήμερα, σε αντίστοιχες περιπτώσεις, η περιουσία μπορούσε να περιέλθει στο Δημόσιο.

Τέλος, εισάγεται δυνατότητα για τον ιδιοκτήτη να μεταβιβάζει εν ζωή την κατοικία του, εισπράττοντας το τίμημα, και να συμφωνεί με τον αγοραστή ότι θα παραμείνει σε αυτήν μέχρι το τέλος της ζωής του. Εναλλακτικά, μπορεί να συνεχίσει να διαμένει στο ακίνητο καταβάλλοντας ενοίκιο.

Η πρόβλεψη αυτή προσφέρει οικονομική ρευστότητα σε ηλικιωμένους ιδιοκτήτες χωρίς να τους υποχρεώνει να εγκαταλείψουν το οικείο περιβάλλον τους.