Η ρύθμιση-ανάσα που μπορεί να ξεμπλοκάρει χιλιάδες οφειλέτες της εφορίας

Μια νέα ρύθμιση για τα ληξιπρόθεσμα χρέη προς το Δημόσιο βρίσκεται στο στάδιο της επεξεργασίας και, εφόσον προχωρήσει, αναμένεται να επηρεάσει άμεσα χιλιάδες φορολογούμενους που παραμένουν εγκλωβισμένοι σε παλιές οφειλές. Η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων εξετάζει ένα νέο πλαίσιο που θα δίνει τη δυνατότητα αποπληρωμής παλαιών χρεών σε έως και 48 μηνιαίες δόσεις, επιχειρώντας να μειώσει το βάρος του ιδιωτικού χρέους που πιέζει τα δημόσια έσοδα.

Το νέο σχήμα, ωστόσο, δεν σχεδιάζεται ως μια γενικευμένη «λύση για όλους». Αντίθετα, συνοδεύεται από σαφείς περιορισμούς και φίλτρα, με στόχο να ωφεληθούν όσοι αντιμετωπίζουν πραγματική οικονομική δυσκολία και όχι να δημιουργηθεί ένα ακόμη πεδίο αναβολής πληρωμών.

Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, η ρύθμιση θα αφορά αποκλειστικά υφιστάμενες ληξιπρόθεσμες οφειλές. Χρέη που θα δημιουργηθούν μετά την ενεργοποίηση του μέτρου δεν θα μπορούν να ενταχθούν, κάτι που ξεκαθαρίζει ότι πρόκειται για μια στοχευμένη «δεύτερη ευκαιρία» για παλιά βάρη και όχι για μόνιμο μηχανισμό διευκόλυνσης.

Η πρωτοβουλία εντάσσεται σε ένα ευρύτερο σχέδιο αναδιάρθρωσης της φορολογικής συμμόρφωσης. Η ΑΑΔΕ αξιοποιεί πλέον ψηφιακά εργαλεία και τεχνολογίες ανάλυσης δεδομένων, ώστε να παρακολουθεί πιο αποτελεσματικά τη συμπεριφορά των οφειλετών και να παρεμβαίνει με μεγαλύτερη ακρίβεια.

Στο ισχύον πλαίσιο, οι επιλογές για ρύθμιση χρεών είναι συγκεκριμένες. Η βασική διέξοδος παραμένει η πάγια ρύθμιση, ενώ για πιο σύνθετες περιπτώσεις λειτουργεί ο εξωδικαστικός μηχανισμός. Παράλληλα, προγραμματίζονται νέες ψηφιακές λύσεις που αναμένεται να τεθούν σε εφαρμογή μέσα στο 2026.

Για τακτικές οφειλές, όπως ο φόρος εισοδήματος, ο ΦΠΑ και ο ΕΝΦΙΑ, ο αριθμός των δόσεων περιορίζεται συνήθως στις 12 ή, σε ειδικές περιπτώσεις, στις 24. Αντίθετα, για έκτακτες οφειλές προβλέπεται ήδη δυνατότητα έως και 48 δόσεων, αλλά με αυστηρότερους όρους ένταξης και αυξημένο κόστος.

Το κόστος της ρύθμισης αποτελεί σημαντικό παράγοντα για τους φορολογούμενους. Σήμερα, για 12 δόσεις το επιτόκιο διαμορφώνεται στο 4,34%, ενώ για 24 δόσεις ανεβαίνει στο 5,84%. Παράλληλα, η ελάχιστη μηνιαία καταβολή έχει οριστεί στα 30 ευρώ, ανεξαρτήτως ύψους οφειλής.

Η διαδικασία ένταξης γίνεται αποκλειστικά ηλεκτρονικά, μέσω της ψηφιακής πλατφόρμας της ΑΑΔΕ, χωρίς φυσική παρουσία στις ΔΟΥ. Το ίδιο μοντέλο ψηφιακής διαχείρισης αναμένεται να ακολουθηθεί και στο νέο σχήμα των 48 δόσεων, εφόσον αυτό ενεργοποιηθεί.

Καθοριστικό ρόλο στο νέο πλαίσιο θα παίξουν τα αυστηρά κριτήρια συνέπειας. Το ιστορικό πληρωμών κάθε φορολογούμενου θα αξιολογείται, με όσους στο παρελθόν εγκατέλειψαν συστηματικά ρυθμίσεις να κινδυνεύουν να αποκλειστούν. Στόχος είναι να περιοριστούν οι στρατηγικοί κακοπληρωτές και να δοθούν κίνητρα σε όσους προσπαθούν να είναι συνεπείς.

Το τελικό πλαίσιο θα καθοριστεί από το Υπουργείο Οικονομικών σε συνεργασία με την ΑΑΔΕ, σε μια προσπάθεια να εξισορροπηθεί η ανάγκη είσπραξης εσόδων με την πραγματική οικονομική δυνατότητα των πολιτών.

Ο λόγος που το Δημόσιο επιλέγει πιο αυστηρή στόχευση είναι τα μεγέθη των ληξιπρόθεσμων οφειλών. Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία, το συνολικό ύψος τους ξεπέρασε τα 112 δισ. ευρώ, αν αφαιρεθούν περίπου 2,4 δισ. ευρώ που αφορούν λανθασμένες οφειλές ΦΠΑ.

Παρότι το συνολικό ποσό αυξάνεται, ο αριθμός των οφειλετών μειώνεται σταδιακά. Αυτό σημαίνει ότι λιγότεροι φορολογούμενοι χρωστούν, αλλά τα ποσά που συγκεντρώνονται ανά οφειλέτη είναι πλέον πολύ μεγαλύτερα, γεγονός που προκαλεί ανησυχία στις φορολογικές αρχές.

Παράλληλα, επανεξετάζονται και τα λεγόμενα ανεπίδεκτα είσπραξης χρέη, τα οποία υπολογίζονται σήμερα σε περίπου 27,3 δισ. ευρώ. Αφορούν κυρίως πτωχευμένες επιχειρήσεις, εταιρείες-κελύφη και απαιτήσεις πολλών ετών που θεωρούνται πρακτικά ανείσπρακτες.

Αν αυτά τα ποσά αφαιρεθούν, το πραγματικά εισπράξιμο ληξιπρόθεσμο χρέος εκτιμάται σε περίπου 85 δισ. ευρώ. Ένα μέγεθος που εξηγεί γιατί το Δημόσιο αναζητά πιο αποτελεσματικά, αλλά και πιο αυστηρά, εργαλεία ρύθμισης.

Η ρύθμιση των 48 δόσεων δεν παρουσιάζεται ως «δώρο», αλλά ως μια ισορροπημένη παρέμβαση. Από τη μία πλευρά, προσφέρει μια ρεαλιστική διέξοδο σε όσους έχουν παγιδευτεί σε παλιά χρέη. Από την άλλη, επιχειρεί να θωρακίσει το σύστημα ώστε να μη μετατραπεί ξανά σε μηχανισμό διαρκούς ανακύκλωσης οφειλών.