Οι 2+1 μεγάλες ανατροπές στις κληρονομιές: Τι αλλάζει ριζικά για συζύγους, συντρόφους και αδέλφια

Έπειτα από δεκαετίες ακινησίας, το κληρονομικό δίκαιο στην Ελλάδα μπαίνει σε νέα εποχή, με παρεμβάσεις που ανατρέπουν δεδομένα τα οποία ίσχυαν σχεδόν αναλλοίωτα για πάνω από 80 χρόνια. Οι αλλαγές δεν είναι απλώς τεχνικές, αλλά αγγίζουν την καθημερινότητα χιλιάδων οικογενειών, καθώς επανακαθορίζουν ποιος κληρονομεί, τι ποσοστό λαμβάνει και –κυρίως– πώς αξιοποιείται η περιουσία που αφήνεται πίσω.

Βασικός στόχος των νέων ρυθμίσεων είναι να αντιμετωπιστεί το χρόνιο πρόβλημα των «νεκρών» περιουσιών. Ακίνητα που κληρονομούνται από πολλούς, παραμένουν αδιάθετα, εγκαταλελειμμένα ή σε διαρκή νομική εκκρεμότητα, επειδή οι συγκληρονόμοι αδυνατούν να συμφωνήσουν. Το αποτέλεσμα είναι χιλιάδες σπίτια και οικόπεδα να χάνουν την αξία τους, δημιουργώντας κοινωνικά και οικονομικά αδιέξοδα.

Η πιο ηχηρή αλλαγή αφορά την ουσιαστική κατάργηση των λεγόμενων «αδερφομοιρίων» ή αλλιώς της συγκυριότητας «εξ αδιαιρέτου». Μέχρι σήμερα, η κληρονομιά μοιραζόταν σε ποσοστά, με αποτέλεσμα κανείς να μην έχει πλήρη έλεγχο ενός ακινήτου. Πλέον, το ακίνητο μπορεί να περνά σε έναν κληρονόμο, ενώ οι υπόλοιποι αποζημιώνονται οικονομικά ή λαμβάνουν άλλο περιουσιακό στοιχείο αντίστοιχης αξίας.

Στην πράξη, αν ένας γονιός αφήσει ένα σπίτι σε ένα παιδί, το δεύτερο παιδί δεν θα γίνεται αυτόματα συγκύριος. Αντί για ποσοστό, θα δικαιούται αποζημίωση ή ισοδύναμη περιουσία. Σε περιπτώσεις διαφωνίας, προβλέπεται προσφυγή στη Δικαιοσύνη, η οποία θα καθορίζει τόσο την αξία όσο και τον τρόπο αποζημίωσης, «ξεμπλοκάροντας» καταστάσεις που μέχρι σήμερα μπορούσαν να παραμένουν άλυτες για χρόνια.

Παράλληλα, αλλάζει και η θέση του επιζώντος συζύγου στην κληρονομική διαδοχή. Όταν υπάρχει ένα παιδί, το ποσοστό του συζύγου αυξάνεται από 25% σε 33%, ενισχύοντας τη θέση του μέσα στην οικογένεια. Αν υπάρχουν δύο ή περισσότερα παιδιά, διατηρείται το υφιστάμενο καθεστώς, με 25% για τον σύζυγο και 75% για τα παιδιά, διατηρώντας μια σχετική ισορροπία.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στο δικαίωμα στέγασης. Ο επιζών σύζυγος ή σύντροφος αποκτά το δικαίωμα να παραμείνει στην κοινή κατοικία για τουλάχιστον τρία χρόνια, ακόμη και αν δεν υπήρχε γάμος ή σύμφωνο συμβίωσης. Η ρύθμιση αυτή έρχεται να καλύψει ένα μεγάλο κοινωνικό κενό, προστατεύοντας ανθρώπους που μέχρι σήμερα μπορούσαν να βρεθούν ξαφνικά χωρίς στέγη.

Για πρώτη φορά, θεσπίζεται ξεκάθαρο κληρονομικό δικαίωμα και για τους συντρόφους που ζουν σε ελεύθερη συμβίωση. Αν δεν υπάρχουν παιδιά ή άλλοι συγγενείς, ο επιζών σύντροφος θα μπορεί να κληρονομεί το σύνολο της περιουσίας, αποτρέποντας την αυτόματη μεταβίβασή της στο Δημόσιο, κάτι που ίσχυε μέχρι σήμερα σε αντίστοιχες περιπτώσεις.

Μια ακόμη σημαντική καινοτομία αφορά τη διαχείριση της περιουσίας εν ζωή. Δίνεται η δυνατότητα σε ιδιοκτήτη να πουλήσει το σπίτι ή το εξοχικό του, να εισπράξει το τίμημα και να συμφωνήσει ότι θα συνεχίσει να διαμένει στο ακίνητο για όσο ζει. Εναλλακτικά, μπορεί να επιλέξει την παραμονή του ως ενοικιαστής, διασφαλίζοντας ρευστότητα χωρίς να αναγκαστεί να αλλάξει περιβάλλον και καθημερινότητα.

Συνολικά, οι αλλαγές αυτές επιχειρούν να φέρουν το κληρονομικό δίκαιο πιο κοντά στις σύγχρονες οικογενειακές δομές και στις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας. Με λιγότερες συγκρούσεις, περισσότερη ευελιξία και σαφή προτεραιότητα στην αξιοποίηση της περιουσίας, το νέο πλαίσιο φιλοδοξεί να κλείσει πληγές δεκαετιών.