Προσοχή μέχρι 31 Ιανουαρίου: Η επιλογή που «κλειδώνει» τη σύνταξή σου και μπορεί να σου κοστίσει χιλιάδες ευρώ

Μέχρι την 31η Ιανουαρίου 2026 έχουν προθεσμία περίπου 1,4 εκατομμύρια ελεύθεροι επαγγελματίες, αυτοαπασχολούμενοι και αγρότες να λάβουν μία από τις πιο καθοριστικές αποφάσεις της ασφαλιστικής τους ζωής. Πρόκειται για την επιλογή ασφαλιστικής κατηγορίας στον e-ΕΦΚΑ, μια επιλογή που δεν επηρεάζει μόνο τις τρέχουσες εισφορές, αλλά καθορίζει άμεσα το ύψος της μελλοντικής σύνταξης.

Η διαδικασία γίνεται αποκλειστικά μέσω της ειδικής ηλεκτρονικής πλατφόρμας του e-ΕΦΚΑ, η οποία έχει ενεργοποιηθεί από τις 10 Δεκεμβρίου 2025. Όσοι δεν προχωρήσουν σε υποβολή αίτησης, παραμένουν αυτόματα στην ασφαλιστική κατηγορία που είχαν επιλέξει το προηγούμενο έτος, ακόμη κι αν αυτή δεν τους συμφέρει πλέον.

Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, η συντριπτική πλειονότητα των μη μισθωτών συνεχίζει να επιλέγει την πρώτη ασφαλιστική κατηγορία, καθώς έχει τις χαμηλότερες εισφορές. Ωστόσο, αυτή η επιλογή κρύβει μια σοβαρή παγίδα: μετά από 40 χρόνια ασφάλισης, η σύνταξη που εξασφαλίζεται κυμαίνεται μόλις από 800 έως 890 ευρώ μεικτά σε σημερινές τιμές.

Οι ειδικοί της κοινωνικής ασφάλισης προειδοποιούν ότι όσο περισσότερα χρόνια παραμένει κάποιος στη χαμηλότερη κατηγορία, τόσο δυσκολότερο γίνεται να βελτιώσει ουσιαστικά τη σύνταξή του αργότερα. Ακόμη και αν αυξήσει τις εισφορές του λίγα χρόνια πριν τη συνταξιοδότηση, η ανταπόδοση είναι περιορισμένη και δεν καλύπτει τη «ζημιά» που έχει ήδη γίνει.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και το γεγονός ότι η ασφαλιστική κατηγορία επηρεάζει άμεσα το κόστος των πλασματικών ετών. Αν ο ασφαλισμένος προχωρήσει σε εξαγορά πλασματικών χρόνων μέσα στο ίδιο έτος, το ποσό που θα κληθεί να πληρώσει υπολογίζεται με βάση την κατηγορία που έχει επιλέξει τον Ιανουάριο.

Επιπλέον, από τη στιγμή που κατατεθεί αίτηση συνταξιοδότησης, οι εισφορές επιβαρύνονται σημαντικά. Η μηνιαία εισφορά του κλάδου κύριας σύνταξης αυξάνεται με πόρο 50%, ενώ για κύρια και επικουρική σύνταξη η προσαύξηση φτάνει το 40%. Αυτό σημαίνει ότι όσοι καθυστερούν να προγραμματίσουν σωστά την ασφαλιστική τους πορεία, πληρώνουν τελικά ακριβότερα χωρίς ουσιαστικό όφελος.

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο έντονο αν ληφθεί υπόψη ότι οι εισφορές των μη μισθωτών έχουν αυξηθεί σωρευτικά κατά 18,36% την τριετία 2023–2025, ενώ από 1η Ιανουαρίου 2026 αναμένεται νέα αύξηση 2,6%. Παρ’ όλα αυτά, πάνω από ένα εκατομμύριο ασφαλισμένοι παραμένουν καθηλωμένοι στην πρώτη κατηγορία, αποδεχόμενοι χαμηλές συντάξεις στο μέλλον.

Ο e-ΕΦΚΑ διευκρινίζει ότι η ίδια αίτηση επιλογής κατηγορίας πρέπει να υποβληθεί και από όσους έχουν παράλληλη μισθωτή απασχόληση, εφόσον επιθυμούν αλλαγή. Μέχρι την ολοκλήρωση της εκκαθαριστικής διαδικασίας, μάλιστα, αναστέλλεται η έκδοση ειδοποιητηρίων εισφορών, γεγονός που δίνει προσωρινή «ανάσα» αλλά όχι λύση στο πρόβλημα.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν και τα στοιχεία της ΕΝΥΠΕΚΚ, σύμφωνα με τα οποία 7 στους 10 ελεύθερους επαγγελματίες και αγρότες έχουν οφειλές στον ΕΦΚΑ, ενώ 300.000 ασφαλισμένοι αδυνατούν σήμερα να συνταξιοδοτηθούν εξαιτίας χρεών. Η επιλογή χαμηλής κατηγορίας, αν και φαινομενικά «βολική», συχνά οδηγεί σε αδιέξοδο.

Το συμπέρασμα είναι σαφές: η απόφαση που πρέπει να ληφθεί έως τις 31 Ιανουαρίου δεν αφορά απλώς τις εισφορές του 2026, αλλά τη συνολική σύνταξη που θα λάβει κάποιος μετά από δεκαετίες εργασίας. Και αυτή η απόφαση δύσκολα διορθώνεται εκ των υστέρων.