Συντάξεις σε ασφυξία: Οι αυξήσεις «χάθηκαν» πριν φανούν

Παρά τις αυξήσεις που ανακοινώθηκαν και εφαρμόστηκαν την τελευταία τετραετία, η πραγματική εικόνα των συντάξεων στην Ελλάδα παραμένει σκληρή. Χιλιάδες συνταξιούχοι συνεχίζουν να ζουν με ποσά που δεν επαρκούν ούτε για τις βασικές ανάγκες, ενώ οι απώλειες της μνημονιακής περιόδου δεν έχουν ποτέ αποκατασταθεί ουσιαστικά.

Τα πιο πρόσφατα στοιχεία αποκαλύπτουν ότι ένας στους πέντε συνταξιούχους λαμβάνει έως 470 ευρώ τον μήνα. Πρόκειται για ένα εισόδημα που τοποθετεί ένα μεγάλο κομμάτι της τρίτης ηλικίας στα όρια της φτώχειας, παρά τις αλλεπάλληλες κυβερνητικές αναφορές σε «αυξήσεις» και «βελτιώσεις».

Οι κύριες συντάξεις εξακολουθούν να υπολείπονται περίπου 20% σε σχέση με τα προ μνημονίων επίπεδα. Οι αυξήσεις που δόθηκαν την περίοδο 2023–2026, αν και υπαρκτές σε αριθμούς, δεν ήταν αρκετές για να καλύψουν το χαμένο έδαφος της δεκαετούς κρίσης. Στην πράξη, μεγάλο μέρος των αυξήσεων απορροφήθηκε από τον πληθωρισμό, τις αυξήσεις στο κόστος ζωής και τις φορολογικές επιβαρύνσεις.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του συστήματος ΗΔΙΚΑ/ΗΛΙΟΣ για τον Δεκέμβριο του 2025, το 55,2% των συνταξιούχων λαμβάνει καθαρά έως 940 ευρώ τον μήνα. Το 36,3% περιορίζεται έως τα 658 ευρώ, ενώ το 28,3% ζει με ποσά που δεν ξεπερνούν τα 564 ευρώ. Το πιο ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι το 18% –σχεδόν ένας στους πέντε– επιβιώνει με έως 470 ευρώ. Ο συνολικός αριθμός των συνταξιούχων στη χώρα φτάνει τα 2.527.531 άτομα.

Ακόμη πιο δύσκολη είναι η κατάσταση στις επικουρικές συντάξεις. Οι περικοπές της περιόδου 2010–2016, που σε πολλές περιπτώσεις άγγιξαν το 60%, δεν αναπληρώθηκαν ποτέ. Αντίθετα, οι επικουρικές παρέμειναν πλήρως παγωμένες και την τετραετία 2023–2026, μένοντας εκτός του μηχανισμού αυξήσεων.

Σήμερα, το 92% των επικουρικών συντάξεων δεν ξεπερνά τα 300 ευρώ. Το μέσο ποσό διαμορφώνεται στα 221 ευρώ για σύνταξη γήρατος, στα 129 ευρώ για σύνταξη λόγω θανάτου και στα 139 ευρώ για σύνταξη αναπηρίας. Συνολικά, περισσότερες από 1,39 εκατομμύρια επικουρικές συντάξεις κινούνται σε επίπεδα που δύσκολα συμπληρώνουν το εισόδημα των δικαιούχων.

Οι αυξήσεις στις κύριες συντάξεις την περίοδο 2023–2026 διαμορφώθηκαν σε 7,78% το 2023, 3% το 2024 και 2,4% για τα έτη 2025 και 2026. Η σωρευτική αύξηση έφτασε το 15,58%, ωστόσο το κενό με τα προ κρίσης επίπεδα παραμένει μεγάλο. Για τους περισσότερους συνταξιούχους, η βελτίωση αυτή αποδείχθηκε περισσότερο λογιστική παρά ουσιαστική.

Το μέλλον, σύμφωνα με τις μακροπρόθεσμες μελέτες, προδιαγράφεται ακόμη πιο δύσκολο. Εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα κατατάσσουν την Ελλάδα στις χώρες με τη μεγαλύτερη αναμενόμενη μείωση συντάξεων έως το 2070. Η συνολική υποχώρηση εκτιμάται στο 17%.

Οι λόγοι είναι δύο και δομικοί. Ο πρώτος αφορά τους μειωμένους συντελεστές αναπλήρωσης που θεσπίστηκαν με τους νόμους 4387/2016 και 4670/2020, σε σύγκριση με το παρελθόν, όταν με 40 έτη ασφάλισης ο συντελεστής έφτανε το 50%. Ο δεύτερος σχετίζεται με την αλλαγή στον τρόπο υπολογισμού των συντάξιμων αποδοχών, από τον μέσο όρο της τελευταίας πενταετίας στον μέσο όρο ολόκληρου του εργασιακού βίου.

Την ίδια στιγμή, η συνολική συνταξιοδοτική δαπάνη στη χώρα αναμένεται να μειωθεί από 14,5% του ΑΕΠ το 2022 στο 12% το 2070, τη στιγμή που στον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης προβλέπεται ελαφρά αύξηση.

Από 1ης Ιανουαρίου 2026, οι κύριες συντάξεις αυξήθηκαν κατά 2,4%, μαζί με την εθνική σύνταξη. Έτσι, με 20 έτη ασφάλισης, η εθνική σύνταξη διαμορφώνεται στα 446,87 ευρώ μεικτά, ενώ με 15 έτη φτάνει τα 402,18 ευρώ. Τα ποσά αυτά επηρεάζουν και δέκα ειδικές κατηγορίες συντάξεων, όπως αναπηρίας, χηρείας, ανασφάλιστων υπερηλίκων, προσωρινές και μειωμένες συντάξεις.

Όπως επισημαίνει η ΕΝΥΠΕΚΚ, οι προσαρμογές αυτές δεν αναιρούν τη συνολική εικόνα συρρίκνωσης των συνταξιοδοτικών παροχών, αλλά απλώς περιορίζουν μερικώς τις απώλειες.