Τέλος στα «αδελφομοίρια»: Ο νέος νόμος που σταματά τους οικογενειακούς καβγάδες

Σημαντικές αλλαγές φέρνει το νέο κληρονομικό δίκαιο που προωθεί το Υπουργείο Δικαιοσύνης, με στόχο να μειωθούν οι πολυετείς οικογενειακές συγκρούσεις που συχνά προκύπτουν μετά τον θάνατο ενός συγγενικού προσώπου.

Στην πράξη, οι νέες ρυθμίσεις επιχειρούν να βάλουν τέλος στα λεγόμενα «αδελφομοίρια», δηλαδή στις περιπτώσεις όπου πολλά μέλη μιας οικογένειας κληρονομούν από κοινού το ίδιο ακίνητο, γεγονός που συχνά οδηγεί σε δικαστικές διαμάχες που μπορεί να διαρκέσουν ακόμη και δέκα ή δεκαπέντε χρόνια.

Το νέο νομοσχέδιο για το κληρονομικό δίκαιο καταρτίστηκε από ειδική επιτροπή αποτελούμενη από δικαστές, πανεπιστημιακούς, συμβολαιογράφους και δικηγόρους, υπό την επιστημονική καθοδήγηση του ακαδημαϊκού Απόστολος Γεωργιάδης από το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Στόχος των αλλαγών είναι ο εκσυγχρονισμός του πλαισίου που διέπει τις κληρονομιές αλλά και η αποτροπή των σκληρών δικαστικών συγκρούσεων μεταξύ συγγενών.

Οι πέντε βασικές αλλαγές στο κληρονομικό δίκαιο

Το νέο πλαίσιο βασίζεται σε πέντε βασικά εργαλεία που αναμένεται να αλλάξουν σημαντικά τον τρόπο διαχείρισης των κληρονομικών υποθέσεων.

1. Κληρονομικές συμβάσεις

Για πρώτη φορά δίνεται η δυνατότητα να συνάπτονται κληρονομικές συμβάσεις όσο ο διαθέτης βρίσκεται εν ζωή.

Με συμβολαιογραφική πράξη μπορεί να συμφωνήσει με συγκεκριμένα πρόσωπα – όπως παιδιά, σύντροφο ή ακόμη και τρίτο πρόσωπο – ποιος θα κληρονομήσει και ποιο μέρος της περιουσίας.

Με τον τρόπο αυτό περιορίζονται οι μεταθανάτιες διαμάχες και μειώνεται η πιθανότητα εμφάνισης πλαστών διαθηκών.

2. Προσαρμογή στη σύγχρονη οικογένεια

Το νομοσχέδιο λαμβάνει υπόψη τις σύγχρονες μορφές οικογένειας.

Για πρώτη φορά προβλέπεται ότι στην κληρονομική διαδοχή μπορεί να συμμετέχει και σύντροφος σε ελεύθερη συμβίωση, εφόσον αποδεικνύεται κοινή ζωή τουλάχιστον τριών ετών με τον αποβιώσαντα.

Έτσι επιχειρείται να ξεκαθαριστεί το νομικό πλαίσιο σε περιπτώσεις όπου δεν υπάρχει γάμος ή σύμφωνο συμβίωσης.

3. Αλλαγές στη νόμιμη μοίρα

Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά τη λεγόμενη νόμιμη μοίρα.

Με το νέο σύστημα η νόμιμη μερίδα δεν θα αποτελεί εμπράγματο δικαίωμα πάνω στο ακίνητο, αλλά χρηματική αξίωση.

Έτσι αποφεύγεται ο τεμαχισμός των ακινήτων και η δημιουργία πολλών συνιδιοκτητών, κατάσταση που συχνά οδηγεί σε συγκρούσεις μεταξύ συγγενών.

4. Διαχωρισμός κληρονομικής και ατομικής περιουσίας

Μία ακόμη σημαντική αλλαγή αφορά τον διαχωρισμό της κληρονομικής περιουσίας από την προσωπική περιουσία του κληρονόμου.

Με τη ρύθμιση αυτή προστατεύεται η προσωπική περιουσία του κληρονόμου από ενδεχόμενα χρέη που σχετίζονται με την κληρονομιά.

Η διάταξη αυτή θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική για χιλιάδες πολίτες που στο παρελθόν βρέθηκαν αντιμέτωποι με οικονομικά προβλήματα λόγω κληρονομικών οφειλών.

5. Ψηφιακό μητρώο διαθηκών

Το νέο σύστημα ενισχύεται και από την ψηφιακή πλατφόρμα diathikes.gr, η οποία λειτουργεί ήδη από την 1η Νοεμβρίου 2025.

Μέσω της πλατφόρμας οι πολίτες μπορούν να ελέγχουν αν υπάρχει δημοσιευμένη διαθήκη, να αιτούνται πιστοποιητικά και να λαμβάνουν σχετικά έγγραφα μέσα σε λίγες ημέρες.

Παλαιότερα οι ίδιες διαδικασίες πραγματοποιούνταν μέσω των δικαστηρίων και μπορούσαν να διαρκέσουν ακόμη και ενάμιση χρόνο.

Με το νέο σύστημα, οι κληρονόμοι μπορούν να έχουν τα απαραίτητα έγγραφα μέσα σε τρεις έως επτά ημέρες.

Παράλληλα, το μητρώο αδημοσίευτων διαθηκών λειτουργεί ως μηχανισμός αποτροπής πλαστών διαθηκών, οι οποίες στο παρελθόν αποτελούσαν συχνά αιτία δικαστικών αντιπαραθέσεων.